Çocuklarda aşılar bazı virüs ve bakterilere karşı koruma sağlamak için yapılır. Böylece aynı hastalığa bir daha yakalanma ihtimalinin önüne geçer.
Aşılamanın amacı bebeğin sağlığını korumak ve bazı ciddi hastalıkları tamamen ortadan kaldırmaktır. Çocuğunuz aşılandıktan sonra neler bekleyeceğinizi bilmek önemlidir. Aşılar güvenli ve etkilidir, ancak her ilaç gibi yan etkileri olabilir. Yan etkilerin çoğu, kol ağrısı veya ateş gibi hafiftir ve kendiliğinden geçer, ancak bazıları daha ciddi olabilir.
Olası yan etkilerin farkında olarak ve bunlar ortaya çıktığında ne yapacağınızı bilerek, çocuğunuzun aşıdan sonra güvende ve sağlıklı kalmasına yardımcı olabilirsiniz. Çocuğunuzda aşı sonrası belirti veya yan etkileri yakından takip etmek ve evde uygulanan bakıma yanıt vermemesi durumunda tıbbi yardım almak çok önemlidir.
Aşılar, önlenebilir hastalıklara karşı mücadelede en önemli araçlardan biridir. Güvenli ve etkilidirler ve çocukları çeşitli hastalıklardan korumaya yardımcı olurlar.
Bebeklerin bağışıklık sistemi doğum anında tam olarak gelişmemiştir ve bu nedenle enfeksiyon kapma riski daha yüksektir. Aşılar, çocukların vücutlarının doğal savunma mekanizmalarını geliştirmelerine yardımcı olur.
Çocuğunuz aşılanırken endişelenmeniz normaldir. Ona zarar verir mi? Yan etkileri nelerdir? Bağışıklık sistemi nasıl tepki verecek? İçiniz rahat olsun, çocuğunuzun aşı olduktan sonra sağlıklı ve mutlu kalmasını sağlamak için gerekli adımları atabilirsiniz.
Çocuklarda aşılamadan sonra görülen bazı yaygın yan etkiler aşağıda verilmiştir;
Bu yan etkiler tipiktir ve çocuğun vücudunun hastalığa karşı bağışıklık geliştirdiğinin bir işaretidir. Yan etkiler genellikle birkaç gün içinde geçer. Çocuğunuzda alerjik reaksiyonlar, nöbetler, anafilaksi, nefes darlığı, yüz veya boğazda şişme veya yüksek ateş gibi ciddi yan etkiler görülürse, derhal çocuğunuzun doktoruyla iletişime geçmelisiniz.
Çocuklarda aşı sonrası İlk Müdahale ve Aşı Yeri Bakımı önemlidir.
Çocuklarda aşı sonrası Ateş ve Huzursuzluk Yönetimi de diğer bir önemli noktadır.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Yorgunluk, baş ağrısı, hafif aşı sonrası ateş, mide bulantısı, kas ağrısı veya lenf düğümlerinde şişme gibi grip benzeri belirtiler ortaya çıkarsa, aşağıdaki önerilere göre bakım sağlayın:
Aşılamadan sonra genellikle ciddi reaksiyonlar görülmez. Ancak, aşağıdaki belirtileri gözlemlerseniz, çocuğa verilecek bakım ve ilaç türü konusunda derhal tıbbi yardım alın.
Aşılanma sonrası gelişen tüm tıbbi olaylar, aşılanma ile ilgisi olsun olmasın “aşı sonrası istenmeyen etki” olarak sınıflandırılabilir.
Aşılanma sonrası gelişebilen bu istenmeyen etkiler hafif geçirilen bölgesel etkilerden, ağır ancak nadir görülen alerjik reaksiyonlara kadar geniş bir yelpazede bulunur.
Aşılama, enfeksiyon hastalıklarından korunmanın yanı sıra, bu hastalıklar nedeniyle oluşabilecek sakatlıkların ve ölümlerin azaltılmasında da rol oynar. Aşılarda da her tıbbi üründe olduğu gibi bazı yan etkiler görülebilir. Aşı sonrası gelişen istenmeyen etkiler kısmen sık görülen hafif yan etkiler ve çok nadir görülen ciddi yan etkiler olarak sınıflandırılabilir.
Enjeksiyon yerinde ağrı, şişlik ve kızarıklık gelişmesi, tüm aşılardan sonra değişen oranlarda (%5-60) gözlenebilir.
Özellikle tetanos aşısının tekrarlayan dozlarında bu reaksiyon daha sık gözlenmektedir. Bulgular genellikle 24-48 saat içinde kendiliğinden düzelmektedir. Şikayetleri rahatlatmak için enjeksiyon yerine soğuk uygulama ve ağrı kesici alımı önerilmektedir. Diğer aşılardan farklı olarak BCG aşısı sonrası, bağışıklık sisteminin yanıtı ile enjeksiyondan 2-3 hafta sonra başlayan sivilce benzeri şişlik aşı sonrası %90-95 sıklıkla beklenen bir durumdur ve 2-5 ay sonra ciltte iz bırakarak iyileşir.
Ateş, baş ağrısı, kas ağrısı ve iştahsızlık aşılardan sonra görülebilen sistemik belirtilerdir. Farklı aşılarda değişen oranlarda gözlenmektedir. Örneğin ağızdan uygulanan çocuk felci aşısından sonra %1’den az sıklıkta görülürken, altlı karma aşı sonrası, % 20-40 arasında değişen sıklıkta görülmektedir. Bu belirtiler de 48-72 saat içinde kendiliğinden düzelmektedir.
Hepatit A aşısından sonra %5’ten az sıklıkla ishal ve kusma geliştiği bildirilmiştir. Bu şikayetler genellikle 48 saatten kısa sürede düzelmektedir.
Kızamık, kızamıkçık, kabakulak aşısından sonra %2-5 oranında, genellikle aşıdan sonraki 7-10. günlerde başlayan ve yaklaşık 2 gün süren döküntü görülebilir. Suçiçeği aşısından sonra enjeksiyon yerinde 2 civarı ya da enjeksiyon yerinden farklı yerlerde 3-5 adet suçiçeğine benzer lezyon görülebilir.
Parotit olarak adlandırılan, yanakta bulunan tükürük bezlerinin şişmesi ile seyreden durum kızamık-kızamıkçık-kabakulak aşısından sonra % 1’den az sıklıkta görülebilir. Lenf bezlerinin geçici olarak büyümesi de kızamık-kızamıkçık-kabakulak aşısından sonra çocukların yaklaşık olarak %5’inde görülmektedir.
Çocuklarda Aşı uygulaması sonrasında banyo yapılabilir, bebeğin banyo yapmasında veya bebeğe duş aldırılmasında bir sakınca bulunmamaktadır Banyo sonrasında da aşı bölgesinin bastırmadan ve ovalamadan hızla kurulanmasının uygun olduğu belirtilmektedir. Bununla birlikte, BCG aşı uygulaması sonrasında ilk 24 saat banyo yapılmaması önerilir.
Çocuklarda verem aşısı sonrası sıklıkla aşının uygulanmasını takip eden 2-3 hafta sonrasında, hafif kırmızı bir papül oluşumu ile devam edebilir, bunu takip eden birkaç hafta sürecinde küçük bir ülser ve de sonrasında skar bırakarak iyileşir. Bu durum tamamen aşıya normal cevap ile ilişkilidir, herhangi bir tedavi gerektirmez.
Aşı uygulaması sonrasında vakaların %15-20’sinde herhangi bir papül oluşumu olmaz ve bu nedenle ülser ve skar oluşumu gerçekleşmez.
%10 gibi bir grupta ise, papül oluşur ancak ülser gelişimi olmaz ve yine belirgin bir skar gelişimi gerçekleşmez. Bu nedenle aşı sonrasında skar varlığı ile koruyuculuk ilişkisi bulunmamaktadır ya da aşının tutup tutmaması söz konusu değildir.
BCG aşı uygulması sonrasında papül veya ülser gelişimi kullanılan BCG suşuna ve üretim lotuna göre farklı oranlarda gerçekleşmektedir. Bu nedenle bazı dönemlerde daha fazla ülser ve skar gelişimi olurken bazı dönemlerde bu çok daha az olabilir.
Çocuklarda Aşı sonrası istenmeyen etkiler üç temel sınıfta değerlendirilir:
Hafif ve daha sık görülen etkiler
Bağışıklık sisteminin aşıya verdiği tepki sonucu gelişebilen bölgesel veya yaygın olarak görülebilen belirtilerdir. Aşı yapılan yerde ağrı, kızarma ve şişme şeklinde belirtiler görülebilirken, ateş, baş ağrısı ve yorgunluk hissi de eşlik edebilir.
Aşılanma sonrası görülen bu hafif tepkiler, sıklıkla takip eden bir kaç saat/gün içerisinde bir tedaviye gerek kalmadan kendiliğinden ortadan kalkar. Canlı aşılarda bu süre uzayabilir ancak yine tedaviye gerek olmadan düzelir.
Ağır, ancak çok nadir görülen etkiler
Bu etkiler de bağışıklık sisteminin aşının ana maddesi veya aşının dayanıklılığını sağlayan ve aşı eriyiği içinde yer alan maddelere verdiği yanıt sonrası ortaya çıkar.
Ciddi alerjik reaksiyonlar ve nöbetler görülebilir. Yapılan bir çalışmada kızamık aşısı için her 10 milyon doz aşıda, 3 ile 10 arası bireyde ciddi alerjik reaksiyon ortaya çıktığı ortaya konmuştur.
Tavuk yumurtalarından elde edilen grip aşısında filtre edilmesine rağmen yumurtaya ait bazı moleküller kalabilir. Bu aşının yapıldığı kişide yumurta veya çilek alerjisi varsa aşı sonrası alerjik reaksiyonlar ortaya çıkabilir. Bu tür alerjisi olan kişilere tavuk yumurtası kullanılmadan elde edilen grip aşıları yapılırsa bu sorun ile karşılaşılmaz. Alerjik reaksiyonlar nedeniyle aşı yapılan kişinin kısa süreli sağlık kurumunda izlenmesi sonucu alerji gelişip gelişmediği takip edilir. Alerji gelişmesi halinde ivedilikle tıbbi müdahale yapılır. Tıbbi müdahale; yaşam tehlikesi oluşmasını önler ve kalıcı bir rahatsızlık ortaya çıkmaz. Diğer ağır etkiler, tedavi gerektirebilir, kendiliğinden geçebilir ancak iki durumda da uzun dönem etkileri yoktur.
Aşılanma için beklerken ve genellikle aşılanma anında, aşı olan bireyde kaygı olabilir. Aşılanan bireylerin büyük kısmı için bu hafif olsa da, bazı bireyler de nefes tutma, kusma, hızlı hızlı nefes alma, baş dönmesi, el ve ağız kenarında hissedilen uyuşma, bayılma, bilinç kaybı olarak ortaya çıkabilir. Bu semptomlar kaygı duyulan tüm durumlarda ortaya çıkabilir ve aşıya bağlı değildir. Aşılanma sonrası kaygı durumu ortadan kalktığı zaman kendiliğinden düzelir.
Bu olayların aşılanma ile ilgisi yoktur. Aşılanma ile aynı döneme denk gelen tıbbi olaylardır.
Çocuğunuzun ateşi aşı sonrası yükselirse: Üzerlerinde çok fazla kat giysi veya battaniye olmadığından emin olun. Bol bol içecek verin. Ateşlerini düşürmek için onlara parasetamol şurup verin.
Yüksek ateş riskini azaltmaya yardımcı olmak için, bebeğinize 8 ve 12 haftalıkken MenB aşısı yapıldıktan sonra parasetamol vermeniz önerilir.
Aşılamadan sonra ateş beklenebilir, ancak MenB aşısı 2 ve 3 aylıkken diğer rutin aşılarla birlikte yapıldığında çok daha yaygındır. Ateş, bebeğin vücudunun aşıya yanıt verdiğini gösterir, ancak ateş olmaması aşının işe yaramadığı anlamına gelmez. Ateşin şiddeti çocuğa göre değişir ve aşının ne kadar etkili olduğunu göstermez. Parasetamol vermek, aşılamadan sonra ateş, huzursuzluk ve genel rahatsızlık (enjeksiyon yerindeki ağrı dahil) riskini azaltacaktır.
2 aylık ve 3 aylık aşılamaların her birinden sonra, olası ateşi önlemek ve tedavi etmek için bebeğinize toplam 3 doz parasetamol 4-6 saatte bir (2,5 ml bebek parasetamolü 120 mg/5 ml süspansiyon) vermeniz gerekecektir.
MMR, üç enfeksiyona (kızamık, kabakulak, kızamıkçık) ve varisella (suçiçeği) ne karşı koruma sağlar ve canlı, zayıflatılmış virüsler içerir. Bu dört virüs, enjeksiyondan sonra farklı zamanlarda reaksiyonlara neden olabilir. Bunlar çoğunlukla ilk dozdan sonra ortaya çıkar.
Aşının kızamıkla ilgili kısmı, aşılamadan 6 ila 10 gün sonra etkisini göstermeye başlar. Çocukların yaklaşık 10'da 1'inde ateş görülebilir ve iştahsızlık yaşayabilirler. Bazılarında bulaşıcı olmayan kızamığa benzer bir döküntü gelişir.
Kabakulak ve kızamıkçık aşılarının etkisi, aşılamadan 2 ila 3 hafta sonra başlar. Az sayıda çocukta yüz şişmesi veya eklem ağrısı görülebilir. Bunlar bulaşıcı değildir.
Suçiçeği aşısının etkisi, aşılamadan 3 ila 4 hafta sonra başlar. Bazı çocuklarda enjeksiyon bölgesinde suçiçeğine benzer birkaç leke oluşabilir. Bu lekeler bulaşıcı virüs içerebilir. Lekeler giysilerle örtüldüğü sürece çocuklar normal şekilde kreşe gidebilirler.
Küçük çocuklarda ateş bazen nöbete, yani ateşli konvülsiyona yol açabilir. Genellikle çocuklar hızla iyileşir ve uzun vadeli sonuçları olmaz. MMR aşısının ilk dozunu aldıktan sonra ateşe bağlı nöbet geçiren çocuk sayısı yaklaşık 1000'de 1'dir. Bu genellikle aşıdan sonraki ikinci haftada olur.
Özetle; Birçok hastalığa karşı çeşitli düzeylerde koruma sağlayan aşılar, bebeğinizin sağlığı açısından çok önemlidir. Doğumdan itibaren bebeğinizin sağlıklı bir şekilde büyümesi için gelişim dönemlerini takip eden bir aşı takvimi söz konusu olur. Aşılar bebeğinizin bağışıklık sistemini güçlendirerek belirli hastalıklara karşı korunmasını sağlar. Bu nedenle aşı takvimini aksatmamanız bebeğinizin sağlığı açısından oldukça önemlidir.
Kliniğimizin aşağıdaki kurum veya özel sigortalarla anlaşması bulunmaktadır. Anlaşmamız olmayan özel sigorta ve kurumlara TTB fiyat tarifesinden fatura düzenlediğinden, hastalarımız ödedikleri ücreti sigortalarından ve kurumlarından tahsil edebilmektedirler.
Prof. Dr. Suna EmirÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Doktoru Çocuk Hematoloji - Çocuk Onkoloji
